Nhà U: Ngôi nhà gắn kết ba thế hệ quanh khoảng sân chung | NAQI & PARTNERS

Tại nhiều vùng nông thôn miền Bắc, những khu đất rộng từng là không gian chung của một đại gia đình hoặc dòng họ đang dần được chia nhỏ để các thế hệ sau xây nhà riêng. Quá trình đô thị hóa cùng những thay đổi trong nhu cầu sống của người trẻ cũng kéo theo sự chuyển dịch của hình thái cư trú: quỹ đất ngày càng thu hẹp, nhà nhiều tầng dần thay thế những ngôi nhà vườn một tầng, còn các gia đình nhỏ có xu hướng tổ chức cuộc sống độc lập hơn trước.

Khối nhà chính nhìn từ khoảng sân phía trước lấy cảm hứng từ kiến trúc nhà ba gian truyền thống Bắc Bộ

Góc sân phía trước được tổ chức với nhiều lớp cây xanh và khoảng trống xen kẽ

Nhà U tại Hoành Bồ, Quảng Ninh xuất phát từ một lựa chọn ngược lại. Thay vì chia khu đất 500 m² thành nhiều phần riêng biệt, gia chủ giữ nguyên toàn bộ diện tích để xây dựng một ngôi nhà chung cho ba thế hệ. Từ quyết định đó, dự án đặt ra bài toán về một mô hình sống phù hợp với hiện tại, nơi mỗi thành viên vẫn có không gian riêng nhưng không bị tách khỏi đời sống chung, đồng thời duy trì được mối liên hệ với sân vườn, cảnh quan và những sinh hoạt gia đình quen thuộc.

Không gian phòng khách với hệ thống sofa hiện đại, đặt giữa không gian truyền thống của Nhà U

Gian nhà chính với hệ cửa kính thiết kế đan xen, giúp không gian trong nhà thư thái, thoáng đãng hơn

Khi nếp sống thay đổi, nhu cầu về sự độc lập và riêng tư của thế hệ trẻ ngày càng rõ rệt. Tuy vậy, những hình thức gắn kết đặc trưng của gia đình miền Bắc vẫn tồn tại qua bữa cơm đông đủ, những dịp lễ Tết, hiếu hỉ hay các cuộc trò chuyện quanh sân nhà và gian bếp. Từ nhu cầu sinh hoạt của ba thế hệ, bài toán thiết kế được đặt vào mối quan hệ giữa riêng tư và kết nối. Mục tiêu không phải đưa các thành viên đến gần nhau tối đa, mà tạo ra khoảng cách vừa đủ để mỗi người duy trì nhịp sống riêng mà vẫn thuộc về một mái nhà chung.

Khu vực bàn ăn nhìn ra sân qua hệ cửa kính

Khu bếp với đảo bếp ở trung tâm

Khu ăn uống và bếp dưới hệ mái cao

Không gian liên thông giữa phòng khách và khu bếp

Ý tưởng về khoảng trống được cụ thể hóa qua ba khối chức năng bố trí quanh sân lát gạch đỏ. Khối sinh hoạt của ông bà giữ vị trí trung tâm; khối thờ và khu ở của con cháu nằm ở hai phía, cùng tạo nên mặt bằng chữ U hướng vào trong.

Mỗi khối có thể vận hành tương đối độc lập, nhưng vẫn được liên kết bởi hệ mái, hành lang và khoảng sân chung. Nhờ đó, sự tách biệt về không gian không trở thành chia cắt. Các thế hệ có thể giữ được nhịp sống riêng, trong khi những cuộc gặp gỡ vẫn diễn ra tự nhiên qua sân, hiên và các sinh hoạt hàng ngày.

Khoảng trống vì thế không phải phần dư sau xây dựng, mà là thành phần chủ động tổ chức quan hệ giữa các thành viên.

Hành lang bên hiên kết nối khu bếp với khoảng sân vườn, tạo sự liền mạch giữa không gian trong và ngoài

Hành lang chạy dọc theo khoảng sân trung tâm

Nếu khoảng trống giải quyết mối quan hệ giữa các thế hệ trong hiện tại, thì thời gian là yếu tố giúp công trình kết nối với những giá trị đã được hình thành từ trước. Nhà U không sao chép hình thức nhà ba gian Bắc Bộ, mà chọn lọc một số nguyên tắc không gian vẫn còn giá trị: sân chung, mái hiên, mái dốc và sự tổ chức đời sống xoay quanh không gian trung tâm.

Các yếu tố này được tái diễn giải bằng nhu cầu sống hiện đại, trong đó khu sinh hoạt chung được mở liên thông, còn các khu ở riêng được tách thành những khối độc lập hơn.

Khối sinh hoạt chính là cách diễn giải rõ nhất tinh thần đó. Vị trí của nó gợi nhắc gian trung tâm trong nhà ba gian, nhưng cách sử dụng đã được điều chỉnh cho phù hợp với gia đình đương đại. Thay vì những phòng có chức năng tách biệt, phòng khách, bếp và phòng ăn được tổ chức thành một không gian liên thông, tạo điều kiện cho các hoạt động thường ngày diễn ra liền mạch hơn.

Dù các không gian riêng được tách thành từng khối, hệ mái lớn phủ liên tục phía trên vẫn giữ được cảm giác thống nhất của tổng thể. Về mặt biểu tượng, đây cũng là cách ngôi nhà duy trì ý niệm nhiều thế hệ cùng sống dưới một mái nhà mà không buộc mọi sinh hoạt phải diễn ra trong cùng một không gian.

Chi tiết mái ngói và hệ kết cấu gỗ bên dưới

Ô cửa tròn trên mảng tường dưới bóng cây

Sự tiếp nối giữa cũ và mới còn được thể hiện qua bảng vật liệu. Mái ngói đỏ, sân gạch và hiên nhà gợi lại những hình ảnh quen thuộc của nhà ở nông thôn Bắc Bộ, trong khi tường bê tông trộn rơm bổ sung một lớp chất cảm thô mộc cho công trình.

Các vật liệu này không được tái hiện như một bản sao của kiến trúc truyền thống, mà được tiết chế và đặt trong hình khối, tỷ lệ và cấu tạo đương đại. Nhờ đó, cảm giác quen thuộc vẫn hiện diện nhưng không biến công trình thành một mô phỏng quá khứ.

Hiên nhà tạo lớp chuyển tiếp giữa không gian trong và sân chung

Khoảng hiên nhìn ra sân chung là nơi đời sống gia đình diễn ra theo thời gian. Những thay đổi của thời tiết, các dịp lễ Tết hay những sinh hoạt thường ngày tạo nên lớp ký ức mới cho ngôi nhà. Ở đây, thời gian không chỉ nằm trong những yếu tố gợi nhắc truyền thống, mà tiếp tục được bồi đắp qua cách các thế hệ sử dụng không gian mỗi ngày.

Phòng ngủ mang lại cảm giác ấm cúng và dễ chịu

Phòng ngủ trẻ em tích hợp hệ giường tầng và bàn học dài, tối ưu không gian cho cả nghỉ ngơi và học tập

Không gian phòng tắm và vệ sinh nhìn từ cửa vào

Khu lavabo sử dụng tủ gỗ, gạch tối màu và gương treo tường trong một bảng vật liệu tiết chế

Không gian thờ nhìn từ phía cửa vào

Ngôi nhà nhìn từ khoảng sân khi trời tối

Tên gọi Nhà U không chỉ mô tả hình dạng mặt bằng, mà còn phản ánh lựa chọn của gia đình khi quyết định tiếp tục sống cùng nhau trên một khu đất thay vì chia tách thành những ngôi nhà riêng.

Từ lựa chọn ấy, công trình thử nghiệm một cách sống trong đó sự độc lập và kết nối không loại trừ nhau. Con người đặt ra nhu cầu, khoảng trống tổ chức mối quan hệ, còn thời gian tiếp tục bồi đắp những giá trị của ngôi nhà qua nhiều thế hệ.

Biên tập: Nguyễn Vũ Hà